दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 155

अरायीति प्र्ञ्चर्चं चतुर्थं सूक्तं भरद्वाजपुत्रस्य शिरिम्बिठस्यार्षमानुष्टुभम्। जपहोमादिभिरिदं सूक्तमश्रीनाशकरम्। तत्राद्योपांत्ययोस्तादृशोऽर्थ एव देवता। द्वितीयातृतीये ब्राह्मणस्पत्ये। पञ्चमी वैश्वदेवी। अनुक्रम्यते हि। अरायि श्रिम्बिठो भारद्वाजोऽलक्ष्मीघ्नम् द्वितीयातृतीये ब्राह्मणस्पत्ये अन्त्या वैश्वदेवीति। गतो विनियोगः॥

हे अराय्यदायिनि दानविरोधिनि हे काणे कुत्सितशब्दकारिणि कुत्सितदर्शने वा हे विकटे विकृतगमने विकृताङ्गे वा हे सदान्वे सदानोनुवे सर्वदा क्रोशकारिणि दुर्भिक्षादिदेवते गिरिं पर्वतं निर्जनदेशं गच्छ। अस्मान्मा बाधिष्ठाः। शिरिम्बिथस्य। भिठमन्तरिक्षम्। शीर्यते बिठेऽन्तरिक्ष इति शिरिम्बिठो मेघः। तस्य स्वथिरन्तर्वर्तमानैरुदकैस्तॆभिस्तैस्त्वा त्वाम् चातयामसि। चातयामः। विनाशयामः। यद्वा। शिरिम्बठस्यैतत्संज्ञकस्य भरद्वाजपुत्रस्य तेभिस्तैरनुष्ठितैः सत्वभिः कर्मभिर्हे अलक्ष्मि त्वां विनाशयामः। इतस्त्वमेव शीघ्रं गिरिं गच्छ॥१॥

सालक्ष्मीरितोऽस्माल्लोकाच्चत्तो चत्तैवास्माभिर्नाशितैवामुतोऽमुष्मादपि लोकाच्चत्ता हिंसिता भवतु। यालक्श्मीः सर्वा सर्वाणि भ्रूणानि गर्भजातानि सर्वासामोषधीनामङ्कुराणि या दुर्भिक्षाधिदेवतारुष्याहन्त्री भवति अराय्यम् दानविरोधिनीं तां हे ब्रह्मनस्पते मन्त्रपालयितर्देव हे तीक्ष्णशृङ्ग तीक्श्ण तेजस्क उदृषन्नस्मात्स्थानादुद्गमयन्निहि। गच्छ॥२॥

अदो विप्रकृष्टदेशे वर्तमानमपूरुषं निर्मात्रा पुरुषेण रहितं यद्दारुदारुमयं पुरुषोत्तमाख्यं देवताशरीरं सिन्धोः पारे समुद्रतीरे प्लवते जलस्योपरि वर्तते तद्दारु हे दुर्हणो दुःखेन हननीय केनापि हन्तुमशक्य हे स्तोतः आ रभस्व। आलम्बस्व। उपास्स्वेत्यर्थः। तेन दारुमयेण देवेनोपास्यमानेन परस्तरमतिशयेन तरणीयमुत्कृष्टं वैष्णवं लोकं गच्छ। अपर अह। हे दुर्हणो दुःखेन हननीये दुष्टहनुयुक्ते वा हे अलक्ष्मि सिन्धोः पारे समुद्रतीरप्रान्तेऽपूरुषं पुरुषैर्जनैर्वियुक्तमदोऽस्मत्तो दूरे देशे वर्तमानं यद्दारु दारुमयी नौः प्लवते तद्दार्वा रभस्व। परिगृहान। गृहीत्वा च तेन दारुणा परस्तरमतिशयेन तरणीयं ब्रह्मणस्पतिना प्रेरिता सती द्वीपान्तरं गच्छा॥३॥

षष्ठेऽहनि तृतीयसवने ब्राह्मणाच्छंसिशस्त्रे यद्ध प्राचीरित्येषा। सूत्रितं च। कपृन्नरो यद्ध प्राचीरजगन्तेति चैते। आ. ८-३। इति॥

हे मण्डूरधणिकीर्मण्डूरवत्कुत्सितशब्दकारिण्यो मन्दनस्य धनस्य धरयित्र्यो वालक्ष्म्य उरः। उर्वी हिंसार्थः। अस्मात्क्विपि राल्लोप इति वलोपः। ततो जसि रूपवेतत्। हिंसित्र्यो यूयं प्राचीः प्रकर्षेणांचन्त्यः प्रकृष्टगमनाः सत्यो यद्ध यदा खल्वजगन्त अगच्छत। गमेर्लङि मध्यमबहुवचने छान्दसः शपः श्लुः तप्तनप्तनथनाश्चेति तस्य तनबादेशः। अत एव ङित्वाभावदनुनासिकलोपो न भवति। तदानीमेव सर्व इन्द्रस्य शत्रवो बुद्बुदयाशवः। यान्ति गच्छन्तीति याः। अश्नुवत इत्याशवः। याश्च त आशवश्च याशवः। बुद्बुदवद्यतारो व्यापनशीलाश्च सन्तो हता नष्टा आसन्॥४॥

इमे विश्वे देवा गाम्। जात्यभिप्रायमेकवचनम्। पणिभिरपहृताः सर्वा देवगवीः पर्यनेषत। पर्यनयन्। यष्टॄनङ्गिरसः परिप्रापयन्। ततोऽग्निः च पर्यहृषत। परितो व्यहरन्। यागार्थम् तत्र तत्र गार्हपत्यादिरूपेण स्थापितवन्त इत्यर्थः। एवं कृत्वा देवेषु यष्टव्येष्विद्रादिषु श्रवोऽन्नमक्रत। अकृषत। कः शत्रुरसुरादिरिमान्विश्वान्देवाना दधर्षति। अभिभवितुं शक्नोति। न कश्चिदित्यर्थः॥५॥