दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 58

यत्ते यममिति द्वादशर्चं षोडशं सूक्तमानुष्टुभम्। बन्ध्वादय ऋषयः सुबन्धुदेहान्निर्गतस्येन्द्रियवर्गसहितस्य मनसः पुनस्तस्मिन्प्रवेशनार्थमिदं सूक्तं दृष्ट्वाजपन्। अतस्तेऽस्यर्षयः। प्रतिपाद्यत्वादावर्तमानं मन एव देवता। तथा चानुक्रान्तम् । यत्त्त इति द्वादशर्चमानुष्टुभं मनाअवर्तनं चे पुरिति। गतो विनियोगः॥

पुरुषस्य म्रियमाणस्य मनो नाम महद्भूतं बहुधा विशीर्णं भवति। तस्य पुनः सम्भरणमत्रोच्यते। हे म्रियमाण पुरुष यत्ते तव मनो वैवस्वतं विवस्ततः पुत्रं यमं दूरकमत्यन्तं दूरं यथा भवति तथा जगाम ते तव तन्मन आ वर्तयामसि। आवर्तयामः। किमर्थम् । इह क्षयायेह लोके निवासाय जीवसे। चिरकालजीवनायेत्यर्थः॥१॥

हे सुबन्धो यन्मनो दिवं जगाम यच्च पृथिवीं दूरकम् । दूरकमिति क्रियाविशेषणम्। तदिह निवसाय जीवनाय चावतर्यामः॥२॥

हे सुबन्धो यन्मनो भूमिं चतुर्भृष्तिम्। चतुर्दिक्षु भ्रंशो यस्याः सा। तां जगाम तदावर्तयामः॥३॥

हे सुबन्धो यत्ते मनः प्रदिशः प्रक्शुष्ता महादिशश्चतस्रो जगाम तदावर्तयामः॥४॥

हे सुबन्धो यत्ते मनोऽवर्णवम् । अर्णांस्युदकानि। तद्वन्तं समुद्रं मेघं वा जगाम तदावर्तयामः॥५॥

हे सुबन्धो यत्ते मनः प्रवतः प्रगच्छन्तीर्मरीचीर्दीप्तीर्जगाम तदिति गतम्॥६॥

हे सुबन्धो यत्ते मनोऽप उदकं यदोषधीर्वनस्पतीनिति तदिति गतम्॥७॥

हे सुबन्धो यत्ते मनः सूर्यं सूर्यमिव यदुषसं तदिति गतम्॥८॥

हे सुबन्धो यत्ते मनो बृहतः पर्वतान् तदिति गतम्॥९॥

हे सुबन्धो यत्ते मनो विश्वमिति तदिति गतम्। चतस्र ऋचो निगदसिद्धाः॥१०॥

हे सुबन्धो यत्ते मनः पराः परावतोऽत्यन्तं दूरदेशाञ्जगाम तदिति गतम्॥११॥

हे सुबन्धो यत्ते मनो भूतं च भव्यं चेत्यनेन भूतभय्वात्मकव्यतिरेकेण कस्यचिदभावाद्वर्तमानस्य पृथगेवाभिधानात् कृत्स्नं प्रपञ्चमुक्तं भवति। तत्र सर्वत्र गतं मनो जीवनाय निवासाय चावर्तयामः॥१२॥