दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 83

यस्ते मन्यो इति सप्तर्चं पञ्चदशं सूक्तम्। मन्युर्नाम तपसः पुत्र ऋषिः। आद्या जगती शिष्टास्त्रिष्टुभः। इदमुत्तरं च मन्युदैवतम्। तथा चानुक्रान्तम्। यस्ते मन्यो मन्युस्तापसो मान्यवं तु जगत्यादीति। अजिरनाम्न्यभिचारसाधने यज्ञ एतत्सूक्तं निविद्धानम्। सुत्रितं च। त्वया मन्यो यस्ते मन्यो। आ. ९-७। इति॥

हे मन्यो क्रोधाभिमानिन्देव। मन्युर्मन्यतेर्दीप्तिकर्मणः क्रोधकर्मणो वधकर्मणो वेति निरुक्तम्। १०-२९। यो यजमानस्ते तुभ्यमविधत् परिचरति हे वज्र वज्रवत्सारभूत सायक सायकवच्छत्रूणां हिंसक स मनुष्यः सहो बलं वाह्यमोजः शारीरं बलं चानुषगनुषक्तं पुष्यति त्वदनुग्रहत्सङ्ग्रामे। यस्मादेवं तस्माद्वयं दासमुपक्षयकर्तारमार्यमस्मत्तोऽधिकं चोभयविधं शत्रुं साह्याम। अभिभवेम। केन साधनेनेति तद्युच्यते। त्वया युजा त्वया सहायेन। सहायो विशेश्यते। सहस्कृतेन बलोत्पादितेन सहसा सहमानेन परान् सह्वता बलवता। ईदृशेन त्वया सहायेनेत्यर्थः॥१॥

आशसनं तूषाधानम्। तज्जान्यवर्णं भवति। विशसनं शिरसि निधीयमानम् । तादृशं दशान्ते निधीयमानमधिविकर्तनं यत्रिधा वासो विकृन्तन्ति। तान्याशसनादीनि वासांस्यवस्थितानि सूर्याय रूपाणि भवन्ति। तानि पश्य। एवं भूतान्याशसनादीनि पुरा सूर्यास्वशरीरे स्थितान्यमङ्गलानि वासांसि विधत्ते। तानि रूपणि सूर्याविद्ब्रह्मातु ब्राह्मन एव तस्माद्वाससः सकाशाच्छुन्धति। अपनयति॥२॥

अयं मन्युरिन्द्रो मन्युरेव देवः सर्वोऽपि मन्युरेवास। अभवत्। मन्युरेव होता होमनिष्पादकोऽग्निः। तथा मन्युर्वरुणोऽपि जातवेदा जातप्रज्ञो वरुणश्च। सर्वेष्वपि तेजस्विषु मन्युसद्भावात्। या मानुषीर्मनुषोऽपत्यभूता विशः प्रजाः सन्ति ता मन्युमेव देवमीळते। स्तुवन्ति। हे मन्यो तपसैतन्नामकेनास्मत्पित्रा सजोषाः समानप्रीतिस्त्वं पाहि। रक्ष॥३॥

हे मन्यो त्वमभीहि। अभिगच्छास्मद्यज्ञम्। कीदृशस्त्वम्। तवसो बलवतोऽपि तवीयानत्यन्तं बलवान्। स त्वं तपसास्मत्पित्रा युजा सहायेन शत्रून्वि जहि। किञ्चामित्रहामित्राणां हन्ता। अमित्रोऽस्निग्धः। तथा वृत्रहावरकाणां शत्रूणां हन्ता तथा दस्युहा च। दस्युरुपक्षयकारी शत्रुः। तादृश मन्युदेव त्वं विश्वा सर्वाणि वसूनि धनानि नोऽस्मभ्यमा भर। आहर॥४॥

हे मन्यो त्वमभिभूत्योजाः परेषामभिभावुकबलः स्वयम्भूः स्वयमेवोत्पन्नो भामः क्रुद्धोऽभिमातिषाहः। अभितो हिंसन्तीत्यभिमातयः शत्रवः। तेषामभिभविता विश्वचर्षणिः सर्वेषां द्रष्टा सहुरिः सहनशीलः सहावान् सहनवान् ईदृशस्त्वमस्मासु पृतनासु सङ्ग्रामेष्वोजो बलं धेहि। देहि॥५॥

हे प्रचेतः प्रकृष्टज्ञान मन्यो तविषस्य महतस्तव क्रत्वा कर्मणाभागो भागरहितः अन्। त्वां यज्ञेऽयाजकः सन्नित्यर्थः। त्वदनुकूलरहितोऽहमप परेतोऽस्मि। युद्धे शत्रुभिरभिभूतः सन्दूरं गतोऽस्मि। तं तादृशं भागरहितं त्वा त्वां हे मन्यो अक्रतुः कर्मरहितोऽहं जिहीळ। क्रुद्धं कृतवानित्यर्थः। यद्वा। अहमेव त्वत्सहायमेव क्रोधितवान्। अधेदानीं स्वा तनूर्मम शरीरभूत्रस्त्वं बलदेयाय बलदानाय मेहि। माम् । प्राप्नुहि॥६॥

हे सहुरे शत्रूणां सहनशील विश्वधायो विश्वस्य धर्तर्मन्यो अयं जनोऽहं ते तवास्मि कर्मकृत्। यत एवमतः प्रतीचीनः प्रतिगन्तार्वाङस्मदभिमुखं मा मामुपेहि। उपागच्छ। हे मन्यो वज्रिन् मामभ्या ववृत्स्व। अभ्यावर्तस्व। किमर्थमभ्यागमनमिति चेत् उच्यते। हनावावां दस्युञ्शत्रून्। उतापि चापेर्बन्धुं बोधि। बुध्यस्व॥७॥