दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 152

5 ऋचः

ऋषिः: शासो भारद्वाजः देवता: इंद्रः छन्दः: अनुष्टुप्

सूक्तम् 10.152 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 10.152.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
10.152.1
शा॒स इ॒त्था म॒हा{4} अ᳚स्यमित्रखा॒दो अद्भु᳚तः ।
न यस्य᳚ ह॒न्यते॒ सखा॒ न जीय᳚ते॒ कदा᳚ च॒न ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
शा॒सः । इ॒त्था । म॒हान् । अ॒सि॒ । अ॒मि॒त्र॒॑खा॒दः । अद्भु᳚तः ।
न । यस्य᳚ । ह॒न्यते᳚ । सखा᳚ । न । जीय᳚ते । कदा᳚ । च॒न ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

द्वादशेऽनुवाके चत्वारिंशत्सूक्तानि। तत्र शास इत्थेति पञ्चर्चं प्रथमं सूक्तं शासनाम्न आर्षमानुष्टुभमैन्द्रम्। अनुक्रान्तं च। शासह् शासो भारद्वाज इति। युद्धाय सन्नद्धं राजानमनेनेक्षेत। तथा च सूत्रितम्। अथैनमन्वीक्षेताप्रतिरथशाससौपर्णैः। आ. गृ. ३-१२-१३। इति॥

शासस्तत्संज्ञोऽहमित्थमनेन वक्श्यमाण् प्रकारेणेन्द्रं स्त्ॐईति शेषः। हे इन्द्र त्वं महा असि। सर्वेभ्योऽधिको भवसि। अमित्रखादोऽमित्राणां शत्रूणां खादिता विनाशयिता अत एवाद्भुत आश्चर्यभुतश्च भवसीति यस्येन्द्रस्य सखामित्रभूतः पुरुषः कदा चन कदाचिदपि न हन्यते न हिंस्यते न जीयते न च शत्रुभिः पराजितो भवति स त्वं महा असीत्यन्वयः॥१॥

10.152.2
स्व॒स्ति॒दा वि॒शस्पति᳚र्वृत्र॒हा वि᳚मृ॒धो व॒शी ।
वृषेन्द्र᳚ः पु॒र ए᳚तु नः सोम॒पा अ᳚भयंक॒रः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स्व॒स्ति॒॑दाः । वि॒शः । पतिः᳚ । वृ॒त्र॒॑हा । वि॒॑मृ॒धः । व॒शी ।
वृषा᳚ । इन्द्रः᳚ । पु॒रः । ए॒तु॒ । नः॒ । सो॒म॒॑पाः । अ॒भ॒य॒म्॑क॒रः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

स्वस्तिदाः स्वस्तेरविनाशस्य दाता विशस्पतिः सर्वस्याः प्रजायाः पालयिता वृत्रहा वृत्रानां शत्रूणां हन्ता विमृधः सङ्ग्रामकारी वशी वशीकर्ता वृषा वर्षिता कामानां सोमपाः सोमस्य पाता एवं विध इन्द्रोऽभयङ्करोऽभयस्य भयराहित्यस्य कर्ता सन्नोऽस्माकं पुर एतु। पुरतो गच्छातु॥२॥

10.152.3
वि रक्षो॒ वि मृधो᳚ जहि॒ वि वृ॒त्रस्य॒ हनू᳚ रुज ।
वि म॒न्युमि᳚न्द्र वृत्रहन्न॒मित्र᳚स्याभि॒दास᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वि । रक्षः᳚ । वि । मृधः᳚ । ज॒हि॒ । वि । वृ॒त्रस्य᳚ । हनू॒ इति᳚ । रु॒ज॒ ।
वि । म॒न्युम् । इ॒न्द्र॒ । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒मित्र᳚स्य । अ॒भि॒॑दास᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र रक्षो राक्षसजातं वि जहि। विनाशय। मृधः सङ्ग्रामकारिणः शत्रूंश्च वि जहि। वृत्रस्यावरकस्यासुरस्य हनू कपोलप्रान्तौ वि रुज। विशेषेण भग्नौ कुरु। हे वृत्रहन्निन्द्र अभिदासतोऽस्मानुपक्शयतो मित्रस्य शत्रोर्मन्युं क्रोधमपि विनाशय॥३॥

10.152.4
वि न᳚ इन्द्र॒ मृधो᳚ जहि नी॒चा य᳚च्छ पृतन्य॒तः ।
यो अ॒स्मा{4} अ᳚भि॒दास॒त्यध᳚रं गमया॒ तमः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वि । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । मृधः᳚ । ज॒हि॒ । नी॒चा । य॒च्छ॒ । पृ॒त॒न्य॒तः ।
यः । अ॒स्मान् । अ॒भि॒॑दास᳚ति । अध᳚रम् । ग॒म॒य॒ । तमः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वि न इन्द्रेति वैमृधस्य हविषोऽनुवाक्या। सूत्रितं च। वि न इन्द्र मृधो जहि मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्थाः। आ. २-१०। इति॥

हे इन्द्र नोऽस्माकं मृधः सङ्ग्रामकारिणः शत्रून्वि जहि। विनाशय। तथा पृतन्यतः पृतनाः सेना आत्मन इच्छतो ययत्समानानपि नीचा यच्छ। नीचीनमवाङ्मुखं यच्छ। गमय। यः शत्रुरस्मानभिदासति अभित उपक्षयति तमधरं निकृष्टं तमोऽन्धकारं मरणलक्षणं गमय। प्रापय॥४॥

10.152.5 समानपद
अपे᳚न्द्र द्विष॒तो मनो॑प॒ जिज्या᳚सतो व॒धम् ।
वि म॒न्योः शर्म᳚ यच्छ॒ वरी᳚यो यवया व॒धम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अप᳚ । इ॒न्द्र॒ । द्वि॒ष॒तः । मनः᳚ । अप᳚ । जिज्या᳚सतः । व॒धम् ।
वि । म॒न्योः । शर्म᳚ । य॒च्छ॒ । वरी᳚यः । य॒व॒य॒ । व॒धम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र द्विषतो द्वेष्टुह् शत्रोर्मनोऽप जहि। जिज्यासतोऽस्माकं वयोहानिमिच्छतश्च वधं हननसाधनमायुधं चाप जहि। मन्योः शत्रुसम्बन्धिनः क्रोधाच्चास्मान्रक्ष। वरीय उरुतरं शर्म सुखं विशेषेन यच्छा। देहि। वधं शत्रुकृतम् हननं च यवय। अस्मत्तः पृथक्कुरु॥५॥