दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 156

अग्निं हिन्वन्तु न इति पञ्चर्चम् पञ्चमं सूक्तमग्निपुत्रस्य केतुनाम्न आर्षं गायत्रमाग्नेयम्। तथा चानुक्रान्तम्। अग्निं केतुराग्नेय आग्नेयं गायत्रमिति । प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोर्गायत्रे छन्दसीदं शस्यम् । सूत्रितं च। अग्निं हिन्वन्तु नः प्राग्नये वाचमिति सूक्ते। आ. ४-२३। इति॥

नोऽस्माकं धियः कर्माणि स्तुतयो वाग्निं हिन्वन्तु। प्रेरयन्तु। यागार्थमुद्योजयन्तु वर्धयन्तु वा। हि गतौ वृद्धौ च। तत्र दृष्टान्तः। आजिषु सङ्ग्रामेष्वाशुमिव यथाशुं शीघ्रगामिनं सप्तिं सर्पणशीलमश्वं योद्धारः प्रेरयन्ति तद्वत्। तेनाग्नि ना धनं धनं सर्वं धनं जेष्म। वयं जयेम॥१॥

हे अग्ने सेनयेनेन सह वर्तमानया सेनरूपया वा यया तवोत्या रक्षया गा आकरामहे आभिमुख्येन कुर्महे। लाभामह इत्यर्थः। तामूतिं नोऽस्मान्हिन्व। गमय। किमर्थम् । मघत्तये। धनस्य दानार्थम् । अस्माकं धनलाभायेत्यर्थः॥२॥

आभिप्लविकेषुक्थ्येषु प्रशास्तुः शस्त्र आग्ने स्थूरमिति तृचो वैकल्पिकोऽनुरूपः। सूत्रितं च। आ ते वत्सो मनो यमदाग्ने स्थूरं रयिं भर। आ. ७=८। इति॥

हे अग्ने स्थूरम् स्थूलं वृद्धं पृथुं विस्तीर्णं गोमन्तं गोभिर्युक्तमश्विनमश्वोपेतं रयिं धनमा भर। अस्मभ्यमाहर। प्रयच्छ। खमन्तरिक्षमङ्ग्धि। वृष्ट्युदकैः सिञ्च। यद्वा। आत्मीयैस्तेजोभिव्यञ्जय। प्रकाशय। पणिं वणिजमदातारमसुरं वा वर्तय। इतो निर्गमय। यद्वा। दाने प्रवर्तय॥३॥

हे अग्ने नक्षत्रन्। नक्षति सततं गच्छतीति नक्षत्रः। नक्षि गतौ। अमिनक्षीत्यादिनात्रन्प्रत्ययः। सततं गन्तारमजरं जरारहितं सूर्यं सर्वस्य प्रेरकमादित्यं दिव्यन्तरिक्ष आ रोहयः। उपर्यवस्थितवानसि। यद्वा। नक्षत्रं कृत्तिकादिकम् सूर्यं च दिव्यारोहयः। किं कुर्वन्। जनेभ्यः सर्वेभ्यः प्राणिभ्यो व्यवहार्थं ज्योतिः प्रकाशं दधद्विदधत् कुर्वन्। यथा सर्वेषां प्रकाशो भवति तथोन्नते देशे सूर्यमगमय इत्यर्थः॥४॥

हे अग्ने विशां प्रजानां यजमानां केतुः केतयितासि। ज्ञापयिता भवसि। अत एव प्रेष्ठः प्रियतमः श्रेष्ठः प्रशस्यतमश्च भवसि। स त्वमुपस्थसदुपस्थाने यज्ञगृहे निषीदन्बोध। अस्मदीयम् स्तोत्रमवगच्छा। किं कुर्वन्। स्तोत्रे स्तुवते जनाय वयोऽन्नं दधिद्विदधत् कुर्वन् प्रयच्छन्॥५॥