दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 151

5 ऋचः

ऋषिः: श्रद्धा कामायनी देवता: श्रद्धा छन्दः: अनुष्टुप्

सूक्तम् 10.151 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 10.151.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
10.151.1
श्र॒द्धया॒ग्निः समि᳚ध्यते श्र॒द्धया᳚ हूयते ह॒विः ।
श्र॒द्धां भग᳚स्य मू॒र्धनि॒ वच॒सा वे᳚दयामसि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श्र॒द्धया᳚ । अ॒ग्निः । सम् । इ॒ध्य॒ते॒ । श्र॒द्धया᳚ । हू॒य॒ते॒ । ह॒विः ।
श्र॒द्धाम् । भग᳚स्य । मू॒र्धनि᳚ । वच᳚सा । आ । वे॒द॒या॒म॒सि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

श्रद्धयेति पञ्चर्चं त्रयोविंशं सूक्तमानुष्टुभम् श्रदहादेवत्यम् । कामगोत्रजा श्रद्धा नामर्षिका। तथा चानुक्रम्यते। श्रद्धया श्रद्धा कामायनी श्राद्धमानुष्टुभं त्विति। लैङ्गिको विनियोगः॥

पुरुषगतोऽभिलाषविशेषः श्रद्धा। तया श्रद्धयाग्निर्गार्हपत्यादिः समिध्यते। सन्दीप्यते। यदा हि पुरुषे श्रद्धाग्निगोचर आदरातिशयो जायते तदैष पुरुषोऽग्नीन्प्रज्वालयति नान्यदा। श्रद्धयैव हविः पुरोडाशादिहविश्च हूयते। आहवनीये प्रक्षिप्यते। यद्वा। आ सूक्तस्य द्रष्ट्या श्रद्धाख्ययाग्निः समिध्यते। श्रद्धामुक्तलक्शणायाः श्रद्धाया अभिमानिदेवतां भगस्य भजनीयस्य धनस्य मूर्धनि प्रधानभूते स्थानेऽवस्थितां वचसा वचनेन स्तोत्रेणा वेदयामसि। अभितः प्रख्यापयामः। इदन्तो मसिः॥१॥

10.151.2
प्रि॒यं श्र᳚द्धे॒ दद᳚तः प्रि॒यं श्र᳚द्धे॒ दिदा᳚सतः ।
प्रि॒यं भो॒जेषु॒ यज्व᳚स्वि॒दं म᳚ उदि॒तं कृ᳚धि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्रि॒यम् । श्र॒द्धे॒ । दद᳚तः । प्रि॒यम् । श्र॒द्धे॒ । दिदा᳚सतः ।
प्रि॒यम् । भो॒जेषु᳚ । यज्व᳚॑सु । इ॒दम् । मे॒ । उ॒दि॒तम् । कृ॒धि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे श्रद्धे ददतश्चरुपुरोडाशादीनि प्रयच्छतो यजमानस्य प्रियमभीष्टफलं कुरु। दिदासतो दातुमिच्छतश्च हे श्रद्धे प्रियं कुरु। मे मम सम्बन्धिषु भोजेषु भोक्तृषु भोगार्थिषु यज्वसु कृतयज्ञेषु जनेशु चेदमुदितमुक्तम् प्रियं कृधि। कुरु॥२॥

10.151.3 समानपद
यथा᳚ दे॒वा असु᳚रेषु श्र॒द्धामु॒ग्रेषु᳚ चक्रि॒रे ।
ए॒वं भो॒जेषु॒ यज्व᳚स्व॒स्माक᳚मुदि॒तं कृ᳚धि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यथा᳚ । दे॒वाः । असु᳚रेषु । श्र॒द्धाम् । उ॒ग्रेषु᳚ । च॒क्रि॒रे ।
ए॒वम् । भो॒जेषु᳚ । यज्व᳚॑सु । अ॒स्माक᳚म् । उ॒दि॒तम् । कृ॒धि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

देवा इन्द्रादयोऽसुरेषूद्गूर्णबलेशु यथा स्रद्धां चक्रिरे अवश्यमिमे हन्तव्या इत्यादरातिशयं कृतवन्तः एवं श्रद्धावत्सुभोजेषु भोक्तृषु भोगार्थिषु यज्वसु यष्टृष्वस्माकमस्मत्सम्बन्धिषु तेषूदितं तैरुक्तं प्रार्थितं फलजातं कृधि। कुरु॥३॥

10.151.4 समानपद
श्र॒द्धां दे॒वा यज᳚माना वा॒युगो᳚पा॒ उपा᳚सते ।
श्र॒द्धां हृ᳚द॒य्य१॒᳚याकू᳚त्या श्र॒द्धया᳚ विन्दते॒ वसु᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श्र॒द्धाम् । दे॒वाः । यज᳚मानाः । वा॒यु॑गो᳚पाः । उप᳚ । आ॒स॒ते॒ ।
श्र॒द्धाम् । हृ॒द॒य्य᳚या । आ॑कू᳚त्या । श्र॒द्धया᳚ । वि॒न्द॒ते॒ । वसु᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

देवा यजमाना मनुष्याश्च वायुगोपा वायुर्गोपा रक्शितायेशां ते तादृशाः सन्तः श्रद्धां देवीमुपासते। प्रार्थयन्ते। ह्रुदय्यया। हृदये भवा हृदय्या। तधाविधयाकूत्या सङ्कल्परूपया क्रियया श्रद्धामेव परिचरन्ति सर्वे जनाः। कुत इत्यत आह। यतः कारणाच्छ्रद्धया हेतुभुतया वसु धनं विन्दते लभते श्रद्धावाञ्जनः। तत इत्यर्थः॥४॥

10.151.5
श्र॒द्धां प्रा॒तर्ह᳚वामहे श्र॒द्धां म॒ध्यंदि᳚नं॒ परि᳚ ।
श्र॒द्धां सूर्य᳚स्य नि॒म्रुचि॒ श्रद्धे॒ श्रद्धा᳚पये॒ह नः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श्र॒द्धाम् । प्रा॒तः । ह॒वा॒म॒हे॒ । श्र॒द्धाम् । म॒ध्यन्दि᳚नम् । परि᳚ ।
श्र॒द्धाम् । सूर्य᳚स्य । नि॒॑म्रुचि᳚ । श्रद्धे᳚ । श्रत् । धा॒प॒य॒ । इ॒ह । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

श्रद्धां देवीं प्रातः पूर्वाह्णे हवामहे । तथा मध्यन्दिनं परि। लक्शणे परेः कर्मप्रवचनीयत्वम् । मध्यन्दिनं परिलक्ष्य। मध्यन्दिन इत्यर्थः। मध्याह्नेऽपि तां श्रद्धामह्वयामहे। सूर्यस्य सर्वस्य प्रेरकस्यादित्यस्य निम्रुच्यस्तमयवेलायां सायंसमयेऽपि तामेव श्रद्धामाह्वयामहे। ईद्रुग्रूपे हे श्रद्धे नोऽस्मानिह लोके कर्मणि वा श्रद्धापय। श्रद्धावतः कुरु॥५॥