नी॒चीना᳚ः स्थुरु॒परि᳚ बु॒ध्न ए᳚षाम॒स्मे अ॒न्तर्निहि᳚ताः के॒तवः᳚ स्युः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
नी॒चीनाः᳚ । स्थुः॒ । उ॒परि᳚ । बु॒ध्नः । ए॒षा॒म् । अ॒स्मे इति᳚ । अ॒न्तः । नि॑हि᳚ताः । के॒तवः᳚ । स्यु॒रिति᳚ स्युः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
पूतदक्षः शुद्धबलो वरुणो राजाबुध्ने मूलरहितेंऽतरिक्षे तिष्ठन्वनस्य वननीयस्य तेजसः स्तूपं संघमूर्ध्वमुपरिदेशे ददते । धारयति । नीचीनाः स्थुः । ऊर्ध्वदेशे वर्तमानस्य वरुणस्य रश्मय इत्यध्याहार्यम् । ते ह्यदोमुखास्तिष्ठंति । एषां रश्मीनां बुध्नो मूलमुपरि तिष्ठतीति शेषः । तथा सति केतवः प्रज्ञापकाः प्राणा अस्मेऽस्मास्वंतर्निहिताः स्थापिताः स्युः । मरणं न भविष्यतीत्यर्थः ॥ अबुध्ने । न विद्यते बुध्नो मूलमस्येति बहुव्रीहौ नञ् सुभ्यामित्युत्तरपदांतोदात्तत्वम् । स्तूपम् । स्त्यै शब्दसंघातयो । स्त्यः संप्रसारणमूच्छेति पप्रत्ययः । तत्संनियोगेन यकारस्य संप्रसारणं परपूर्वत्व ऊकारादेशश्च । निदित्यनुवृत्तेराद्युदात्तत्वम् । ददते । भौवादिकः । नीचीनाः । निपूर्वादंचतेर्ऋृत्विगित्यादिना क्विना । अनि दितामिति नलोपः । न्यच् शब्दात्स्वार्थे विभाषांचेरदिक्स्त्रियाम् (पा ५-४-८) इति खः अयन्नित्यादिना तस्येनादेशः । आयनादिषूपदेशिवद्वचनम् । स्वरसिद्ध्यर्थम् । पा ७-१-२-१ । इति वचनादीकार उदात्तः । अच इत्यकारलोपे चाविति दीर्घत्वम् । स्थुः । गातिस्थेत्यादिना (पा २-४-७७) सिचो लुक् । अतः (पा ३-४-११०) इति झेर्जुसादेशः । उस्यपदांतात् (पा ६-१-९६) इति पररूपत्वम् । बहुलं छंदस्यमाङ्योगेऽपीत्यडागमाभावः । अस्मे । सुपां सुलुगिति सप्तम्याः शेअदेशः । निहिताः । गतिरनंतर इति गतेः प्रकृतिस्वरत्वम् । स्युः । अस्तेर्लिङि श्नसोरल्लोपः ॥ ७ ॥