श्रवणम्

1.73.10
ए॒ता ते᳚ अग्न उ॒चथा᳚नि वेधो॒ जुष्टा᳚नि सन्तु॒ मन᳚से हृ॒दे च᳚ ।
श॒केम᳚ रा॒यः सु॒धुरो॒ यमं॒ ते॑धि॒ श्रवो᳚ दे॒वभ᳚क्तं॒ दधा᳚नाः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ता । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । उ॒चथा᳚नि । वे॒धः॒ । जुष्टा᳚नि । स॒न्तु॒ । मन᳚से । हृ॒दे । च॒ ।
श॒केम᳚ । रा॒यः । सु॒॑धुरः᳚ । यम᳚म् । ते॒ । अधि᳚ । श्रवः᳚ । दे॒व॑भ᳚क्तम् । दधा᳚नाः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे वेधः । मेधाविनामैतत् । मेधाविन्नग्ने एतोचथान्येतानीदानीमस्माभिः प्रयुक्तानि स्तोत्राणि ते तव मनसे मनोवृत्तये हृदे तद्वृत्तिमतेऽंतःकरणाय च जुष्टानि संतु । प्रियाणि भवंतु । ते तव संबंधिनः सुधुरः सुष्ठु निर्वाहकस्य । यद्वा । शोभनं धूर्वति दारिद्र्य हिनस्तीति सुधूः । तादृशस्य रायो धनस्य यमं नियमनं कर्तुं शकेम । शक्ता भयास्म । किं कुर्वंतः । देवभक्तं देवैः संभजनीयं श्रवो हविर्लक्षणमन्नमधि दधानाः । अग्नेरुपरि धारयंतः । अग्नौ हविर्भिर्होमं कुर्वंत इत्यर्थः ॥ उचथानि । वच परिभाषणे । रुविदिभ्यां कित् (उ ३-११६) इति विधीयमानोऽथप्रत्ययः कित्त्वं च बहुलवचनादस्मादपि भवति । वच्यादिना संप्रसारणम् । जुष्टानि । जुष्टार्पिते च छंदसि नित्यं मंत्रे पा ६-१-२०९ । २१० । इत्याद्युदात्तत्वम् । हृदे । पद्दन्नित्यादिना हृदयशब्दस्य हृदादेशः । शकेम । शक्लृ शक्तौ । लिङ्याशिष्यङ् । सुधुरः । धुर्वी हिंसार्थः । क्विप्चेति क्विप् । राल्लोप इति वकारलोपः । न पूजनादिति समासांतप्रतिषेधः । देवैर्भक्तं देवभक्तम् । तृतीया कर्मणीति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं ॥ १० ॥