प्र यद्रथे᳚षु॒ पृष᳚ती॒रयु᳚ग्ध्वं॒ वाजे॒ अद्रिं᳚ मरुतो रं॒हय᳚न्तः ।
उ॒तारु॒षस्य॒ वि ष्य᳚न्ति॒ धारा॒श्चर्मे᳚वो॒दभि॒र्व्यु᳚न्दन्ति॒ भूम᳚ ॥
उ॒तारु॒षस्य॒ वि ष्य᳚न्ति॒ धारा॒श्चर्मे᳚वो॒दभि॒र्व्यु᳚न्दन्ति॒ भूम᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
प्र । यत् । रथे᳚षु । पृष᳚तीः । अयु᳚ग्ध्वम् । वाजे᳚ । अद्रि᳚म् । म॒रु॒तः॒ । रं॒हय᳚न्तः ।
उ॒त । अ॒रु॒षस्य᳚ । वि । स्य॒न्ति॒ । धाराः᳚ । चर्म᳚॑इव । उ॒द॑भिः᳚ । वि । उ॒न्द॒न्ति॒ । भूम᳚ ॥
उ॒त । अ॒रु॒षस्य᳚ । वि । स्य॒न्ति॒ । धाराः᳚ । चर्म᳚॑इव । उ॒द॑भिः᳚ । वि । उ॒न्द॒न्ति॒ । भूम᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
हे मरुतः पृषतीर्यद्यदा रथेषु प्रायुग्ध्वं प्रायूयुजत । किं कुर्वंतः । नाचेऽन्ने निमित्त भूते सत्यद्रिं मेघं रंहयंतो वर्षणार्थं प्रेरयंतः । उत तदानीमरुषस्यारोचमानस्य सूर्यस्य वैद्युताग्नेर्वा सकाशाद्वृष्ट्युदकधारा भवंतो वि ष्यंति । विमुंचंति । विमुक्तास्ताश्च धारा उदभिरुदकैश्चर्मेव परिमितमल्पं चर्म यथा प्रयत्नेन क्लेद्यते एवं भूम सर्वां भूमिं व्युंदंति । विशेषेणार्द्रां कुर्वंति ॥ रंहयंतः । रहि गतौ । वि ष्यंति । षो अंतकर्मणि दैवादिकः । ओतः श्यनि (पा ७-३-७१) इत्योकारलोपः । उपसर्गात्सुनोतीति षत्वम् । उदभिः । पद्दन्नित्यादिनोदकशब्दस्योदन्नादेशः । व्युंदंति । उन्दी क्लेदने । भूम । सुपां सुलुगिति भूमिशब्दादुत्तरस्यामो डादेशः । छांदसं ह्रस्वत्वं ॥ ५ ॥