सं प्रेर᳚ते॒ अनु॒ वात᳚स्य वि॒ष्ठा ऐनं᳚ गच्छन्ति॒ सम᳚नं॒ न योषा᳚ः ।
ताभि᳚ः स॒युक्स॒रथं᳚ दे॒व ई᳚यते॒॑स्य विश्व᳚स्य॒ भुव᳚नस्य॒ राजा᳚ ॥
ताभि᳚ः स॒युक्स॒रथं᳚ दे॒व ई᳚यते॒॑स्य विश्व᳚स्य॒ भुव᳚नस्य॒ राजा᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
सम् । प्र । ई॒र॒ते॒ । अनु᳚ । वात᳚स्य । वि॒॑स्थाः । आ । ए॒न॒म् । ग॒च्छ॒न्ति॒ । सम᳚नम् । न । योषाः᳚ ।
ताभिः᳚ । स॒॑युक् । स॒॑रथ᳚म् । दे॒वः । ई॒य॒ते॒ । अ॒स्य । विश्व᳚स्य । भुव᳚नस्य । राजा᳚ ॥
ताभिः᳚ । स॒॑युक् । स॒॑रथ᳚म् । दे॒वः । ई॒य॒ते॒ । अ॒स्य । विश्व᳚स्य । भुव᳚नस्य । राजा᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
विष्ठा विशेषेणावस्थिताः पर्व्चताद्या वातस्य वायोरनुगुणम् सं प्रेरते। सम्प्रगच्छन्ति। यदभिमुखो वायुर्वर्तते तदभिमुखाः प्रकम्पन्त इत्यर्थः। समनं न सङ्ग्राममिवैनं वायुं योषा अश्वयोषितो वडवा आ गच्छन्ति। ताभिर्वडवाभिः सयुक् स्वयमेव युज्यमानं सरथं समानमेकं रथमारुह्य देवो दीप्यमानो वायुरीयते। गच्छाति। ईङ् गतौ। अस्य विश्वस्य सर्वस्य भुवनस्य द्वितीयविकारभाजो भूतजातस्य राजा स्वामी भवति। यद्वा समनं धृष्टं पुरुषं योषाः कामिन्य इव एवं वायुं तरुगुल्मादिरूपाः स्त्रियोऽभिगच्छन्ति। ताभिः सरथं सहरथं देव ईयत इति॥२॥