श्रवणम्

1.128.2
तं य᳚ज्ञ॒साध॒मपि᳚ वातयामस्यृ॒तस्य᳚ प॒था नम᳚सा ह॒विष्म᳚ता दे॒वता᳚ता ह॒विष्म᳚ता ।
स न᳚ ऊ॒र्जामु॒पाभृ᳚त्य॒या कृ॒पा न जू᳚र्यति ।
यं मा᳚त॒रिश्वा॒ मन᳚वे परा॒वतो᳚ दे॒वं भाः प᳚रा॒वतः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तम् । य॒ज्ञ॒॑साध᳚म् । अपि᳚ । वा॒त॒या॒म॒सि॒ । ऋ॒तस्य᳚ । प॒था । नम᳚सा । ह॒विष्म᳚ता । दे॒व॑ता᳚ता । ह॒विष्म᳚ता ।
सः । नः॒ । ऊ॒र्जाम् । उ॒प॒॑आभृ᳚ति । अ॒या । कृ॒पा । न । जू॒र्य॒ति॒ ।
यम् । मा॒त॒रिश्वा᳚ । मन᳚वे । प॒रा॒॑वतः᳚ । दे॒वम् । भारिति॒ भाः । प॒रा॒॑वतः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यज्ञसाधंयज्ञस्यसाधकं साध्नोतेःक्विपि कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वं तमग्निंवेद्यांस्थापितं अपि वा- तयामसि अपिःसंभावनार्थः आपरितोषंसेवामहे वातगतिसुखसेवनयोः चौरादिकः इदन्तोमसिः केनोपायेनेतितदुच्यते—ऋतस्यपथायागस्यमार्गेण यागानुष्ठानेन यज्ञेनदेवेभ्यइतिश्रुतेः । यज्ञे नदेव- स्यमहतीप्रीतिर्भवति यद्वा ऋतस्ययज्ञस्य पंथामार्गस्तीर्थाख्यः पूर्वेणोत्करमपरेणप्रणीताइत्यादि- सूत्रोक्तः तेनमार्गेणगत्वापुनः केन हविष्मता आज्यादिप्रदेयद्रव्यवता नमसा नमस्कारोपलक्षणेन स्तोत्रेणोपस्थानेनवातदुभयेनेत्यर्थः कुत्रेतितदुच्यते हविष्मताहविष्मति आज्यपुरोडाशादिबहुहवि- र्युक्तेदेवतातादेवानांविस्तारयुक्तेयज्ञे किंच सोग्निः नोऽस्मत्संबन्धिनां ऊर्जामन्नानांहविर्लक्षणानां- उपाभृति उपाहरणेतत्स्वीकारविषयेउपाङुपसृष्टाद्धरतेःक्तिन् हृग्रहोर्भइतिभत्वं सुपांसुलुगितिसप्त- म्यालुक् तादौचेत्यनन्तरस्यगतेः प्रकृतिस्वरत्वम् अयाकृपा अनया सामर्थ्यलक्षणयाकल्पनया हविः स्वीकरणरूपया नजूर्यति यज्ञसमाप्तिपर्यन्तंननश्यति अजरोवर्ततइत्यर्थः सइत्युक्तंकइत्याह—यमग्निं- देवंद्योतनशीलंमातरिश्वाअन्तरिक्षसंचारी वायुः पूर्वं मनवेमनोरर्थायपरावतः अतिदूरंगतवतः आदित्यात् भाः अभासीत् औचित्येनभूमौस्थापितवानित्यर्थः तद्वत्परावतः दूराद्देवंअग्निं अस्मद्दे- वयजनंप्रतिस्थापयत्वित्यर्थः ॥ २ ॥