परा᳚ ह॒ यत्स्थि॒रं ह॒थ नरो᳚ व॒र्तय᳚था गु॒रु ।
वि या᳚थन व॒निनः᳚ पृथि॒व्या व्याशा॒ः पर्व᳚तानाम् ॥
वि या᳚थन व॒निनः᳚ पृथि॒व्या व्याशा॒ः पर्व᳚तानाम् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
परा᳚ । ह॒ । यत् । स्थि॒रम् । ह॒थ । नरः᳚ । व॒र्तय᳚थ । गु॒रु ।
वि । या॒थ॒न॒ । व॒निनः᳚ । पृ॒थि॒व्याः । वि । आशाः᳚ । पर्व᳚तानाम् ॥
वि । या॒थ॒न॒ । व॒निनः᳚ । पृ॒थि॒व्याः । वि । आशाः᳚ । पर्व᳚तानाम् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
हे नरो नेतारो मरुतो यद्यदा स्थिरं वसु पराहथ वृक्षादिकं पराहतं भग्नं कुरुथ । गुरु पाषाणादिकं गुरुत्वोपेतं वर्तयथ प्रेरयथ । तदानीं पृथिव्याः संबंधिनो वनिनो वनवतो वृक्षान्वियाथन । वियुज्य मध्ये गच्छथ । अरण्यगतानां निबिडानां वृक्षाणां मध्ये यस्य कस्यापि वृक्षस्य भग्नत्वादितरवृक्षाणां परस्परवियोगेन प्रौढो मार्गो भवति । तथा पर्वतानामाशाः पर्वतपार्श्वदिशो वियाथन । वियुज्य गच्चथ ॥ पथ ॥ हन हिंसागत्योः अनुदात्तोपदेशेत्यादिना अनुनासिकलोपः । यद्वृत्तयोगादनिघातः । नरः पादादित्वादामंत्रितनिघाताभावः । वर्तयथ । अदुपदेशाल्लसार्वधातुकानुदात्तत्वे णिचः स्वर एव शिष्यते । यच्छब्धानुषंगान्निघाताभावः । याथन । तप्तनप्तनथनाश्चेति थनादेशः ॥ ३ ॥