श्रवणम्

1.92.2
उद᳚पप्तन्नरु॒णा भा॒नवो॒ वृथा᳚ स्वा॒युजो॒ अरु᳚षी॒र्गा अ᳚युक्षत ।
अक्र᳚न्नु॒षासो᳚ व॒युना᳚नि पू॒र्वथा॒ रुश᳚न्तं भा॒नुमरु᳚षीरशिश्रयुः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उत् । अ॒प॒प्त॒न् । अ॒रु॒णाः । भा॒नवः᳚ । वृथा᳚ । सु॒॑आ॒युजः᳚ । अरु᳚षीः । गाः । अ॒यु॒क्ष॒त॒ ।
अक्र᳚न् । उ॒षसः᳚ । व॒युना᳚नि । पू॒र्व॑था᳚ । रुश᳚न्तम् । भा॒नुम् । अरु᳚षीः । अ॒शि॒श्र॒युः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अरुणा आरोचमाना भानव औषस्यो दीप्तयो वृथानायासेन स्वयमेवोदपप्तन् । उदगमन् । तदनंतरमुषसश्च स्वायुजः सुखेन रथ आयोक्तुं शक्या आरुषीः शुभ्रवर्णा गाः पूर्वमुत्थितान् रश्मीन् ईदृशीः स्ववाहनभूताश्चतु ष्पदीर्गा एव वायुक्षत । स्वरथेऽयोजयन् । उक्तंच । अरुण्यो गाव उषसामिति । एवं गोभिर्युक्तं रथमारुह्योषसः पूर्वथा पूर्वेष्वतीतेष्वहःस्विव वयुनानि सर्वेषां प्राणिनां ज्ञानान्यक्रन् । अकार्षुः । उषःकाले जाते हि सर्वे प्राणिनो ज्ञानयुक्ता भवंति । तदनंतरमरुषीरारोचमानास्ता उषसोरुशंतम् । रुशदिति वर्णनाम रोचतेर्ज्वलतिकर्मणः । नि । २-२० । इति यास्कः । शुभ्रवर्णं भानुम् । सूर्यमशिश्रयः । असेवंत । तेन सहैकीभवंतीत्यर्थः ॥ अपप्तन् । पत्लृगतौ । लुङि लृदित्वात् च्लेरङादेशः । पतः पुम् । ७-४-१९ । इति धातो पुमागमः । अक्रन् । मंत्रे घसेत्यादीना च्लेर्लुक् । पूर्वथा । प्रत्नपूर्वविश्वेमात्थाल् छंदसि (पा ५-३-१११) इतिवार्थे थाल्प्रत्ययः । अशित्रयुः । श्रिञ् सेवायाम् । बहुलं छंदसीति शपः श्लुः । सिजभ्यस्तविदिभ्यश्चेति झेर्जुस् । जुसि च पा ७-३-८३ । इति गुणः ॥ २ ॥