आद॒स्यायु॒र्ग्रभ᳚णवद्वी॒ळु शर्म॒ न सू॒नवे᳚ ।
भ॒क्तमभ᳚क्त॒मवो॒ व्यन्तो᳚ अ॒जरा᳚ अ॒ग्नयो॒ व्यन्तो᳚ अ॒जरा᳚ः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
आत् । अ॒स्य॒ । आयुः᳚ । ग्रभ᳚ण॑वत् । वी॒ळु । शर्म᳚ । न । सू॒नवे᳚ ।
भ॒क्तम् । अभ᳚क्तम् । अवः᳚ । व्यन्तः᳚ । अ॒जराः᳚ । अ॒ग्नयः᳚ । व्यन्तः᳚ । अ॒जराः᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
अस्यअस्मै तंपृक्षं हविर्लक्षणमन्नं उपरासुउपरमन्ते आसु हवींषीति उपराः वेदिसमीपभूमयः ता- सुधीमहिधारयामः अस्येत्युक्तंकस्येत्याह—योग्निःनक्तंरात्रौ दिवातरात् अह्नोपि सुदर्शतरः अत्यर्थं- सर्वैर्दर्शनीयोभवति यतोयंरात्रौसर्वेषुभावेषुतमसावृतत्वाददृश्यमानेष्वपि स्वयं अत्यर्थंप्रकाशते अ- तोस्मैधीमहि पुनःकीदृशाय दिवातरात् अह्नःसकाशादेव अप्रायुषे प्रगतमायुर्यस्यासौप्रायुः नप्रायुः अप्रायुः तस्मै असौयोऽस्तमेतिससर्वेषांभूतानांप्राणानादायास्तमेतीतिश्रुतेः । रात्रौसर्वेभावानिद्रया- वृतत्वात्प्रायुषइवभवन्ति अयमग्निस्तुसर्वप्राणिप्राणापहर्तुः सूर्यस्य रात्रौस्वस्मिन्नेप्रवेशात्प्रकृष्टायुर्भ- वति अतोपिधीमहि किंच आत् अतएव कारणात् यतोयंसुदर्शतरः यतश्चायमप्रायुः अतःकारणात् अस्यअस्मैतदर्थं आयुर्हविर्लक्षणमन्नं ग्रभणवत् ग्रहणयुक्तमभूत् ग्रहणेदृष्टान्तः—सूनवेपुत्राय पित्रोर्वी- ळुशर्मदृढं सुखसाधनंगृहंयथा ग्रहणवद्भवतितथैत्यर्थः शर्मेतिगृहनाम शर्मवर्मेतितन्नामसुपाठात् इदा- नींआहवनीयादिरूपेणाग्नेर्बहुत्वमपेक्ष्याह अजराः नित्यतरुणाः एतेअग्नयः भक्तं सेवमानंअभक्तं असे- वमानंचव्यन्तः एतेप्राणिनः अनुग्राह्याइतिबुद्भ्यमानाः अवः रक्षन्ति यद्यपिविशेषेणप्राणिनः दाहपा- कादिद्वाराक्षन्ति तथाप्यस्तियजमानेष्वतिशयइत्याह—व्यन्तः तैःप्रत्तीहविरश्नन्तः अजराभवन्ति स्वयंहविषाअजराःसन्तोयजमानान्प्यजरान्कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ५ ॥