ऋ॒ष॒भं मा᳚ समा॒नानां᳚ स॒पत्ना᳚नां विषास॒हिम् ।
ह॒न्तारं॒ शत्रू᳚णां कृधि वि॒राजं॒ गोप᳚तिं॒ गवा᳚म् ॥
ह॒न्तारं॒ शत्रू᳚णां कृधि वि॒राजं॒ गोप᳚तिं॒ गवा᳚म् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
ऋ॒ष॒भम् । मा॒ । स॒मा॒नाना᳚म् । स॒॑पत्ना᳚नाम् । वि॒॑स॒स॒हिम् ।
ह॒न्तार᳚म् । शत्रू᳚णाम् । कृ॒धि॒ । वि॒॑राज᳚म् । गो॑प᳚तिम् । गवा᳚म् ॥
ह॒न्तार᳚म् । शत्रू᳚णाम् । कृ॒धि॒ । वि॒॑राज᳚म् । गो॑प᳚तिम् । गवा᳚म् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
ऋषभमिति पञ्चर्चम् पञ्चदशं सूक्तं वैराजस्य शाक्वरस्य वर्षभाख्यस्यार्षं पञ्चमी षडष्टका महापङ्क्तिः। सपत्ननाशनरूपोऽर्थो देवता। तथा चानुक्रान्तम्। ऋषभमृषभो वैराजः शाक्वरो वा सपत्नघ्नमानुष्टुभं महापङ्क्त्यन्तमिति। प्रयाणसमये..... जपेत्। सूत्रितं च। ऋशभं मा समानानामित्यभिक्रामन्। आ. गृ. २-६-१३। इति॥
हे सपत्ननाशनाभिमानिन्निन्द्र मा मां समानानां सदृशानामस्मत्कुलिनानां मध्य ऋषभमृषभवत्प्रशस्तं कृधि। कुरु। तथा सपत्नानां शत्रूणां विषासहिं विशेषेणाभिभवितारं कुरु। येऽस्मत्कुल एव जाता अस्माकमेवानिष्टमाचरन्ति ते सपत्नाः। अपि च शत्रूणामन्येषामपि शातयितॄणाम् वैरिणां हन्तारं हिंसितारम् कृधि। कुरु। तथा विराजं विशेषेण राजमानं गोपतिं गोस्वामिनम् च मां कुरु। न केवलमेकस्या एव गोः पतिं अपि तु सर्वासामित्याह गवामिति॥१॥