श्रवणम्

1.36.5
म॒न्द्रो होता᳚ गृ॒हप᳚ति॒रग्ने᳚ दू॒तो वि॒शाम᳚सि ।
त्वे विश्वा॒ संग᳚तानि व्र॒ता ध्रु॒वा यानि᳚ दे॒वा अकृ᳚ण्वत ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
म॒न्द्रः । होता᳚ । गृ॒ह॑प᳚तिः । अग्ने᳚ । दू॒तः । वि॒शाम् । अ॒सि॒ ।
त्वे इति᳚ । विश्वा᳚ । सम्॑ग᳚तानि । व्र॒ता । ध्रु॒वा । यानि᳚ । दे॒वाः । अकृ᳚ण्वत ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे अग्ने त्वं मंद्रो हर्षहेतुर्होता देवानामाह्वाता विशां यजमानरूपाणां प्रजानां गृहपतिर्गृहस्य पालको दूतो देवदूतोऽसि । त्वे त्वयि विश्वा व्रता सर्वाणि कर्माणि संगतानि । व्रतं कर्वरमिति कर्मनामसु व्रतशब्दः पठितः । पृथिव्यादयो देवा ध्रुवा स्थिराणि यानि कर्माण्यकृण्वत कृतवंतः । पृथिवी धारयति पर्जन्यो वर्षति सूर्यः प्रकाशयति । तान्येतानि त्वयि संगतानीति पूर्वत्रान्वयः ॥ गृहपतिः । पत्यावैश्वर्य इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं त्वे सुपां सुलुगिति सप्तम्येकवचनस्य शे आदेशः । त्वमावेकवचन इति मपर्यंतस्य त्वादेशः । शेषे लोप इति टलोपपक्ष उदात्तनिवृत्तिस्वरेण विभक्तेरुदात्तत्वं अंत्यलोपपक्षे त्वेकादेशस्वरेण । संगतानि । गमेः कर्मणि निष्ठायामेकाचः (पा ७-२-१०) इतीट् प्रतिषेधः अनुदात्तोपदेशेत्यादिनानुनासिकलोपः । गतिनंतर इति गतेः प्रकृतिस्वरत्वम् । व्रता ध्रुवेत्युभयत्र शेर्लोपः । अकृण्वत कृवि हिंसाकरणयोश्च । व्यत्ययेनात्मनेपदम् । इदित्वान्नम् । धिन्विकृण्व्योरच्चेत्युप्रत्ययः ॥ ८ ॥ ५ ॥