श्रवणम्

10.130.2
पुमा{4}᳚ एनं तनुत॒ उत्कृ᳚णत्ति॒ पुमा॒न्वि त᳚त्ने॒ अधि॒ नाके᳚ अ॒स्मिन् ।
इ॒मे म॒यूखा॒ उप᳚ सेदुरू॒ सद॒ः सामा᳚नि चक्रु॒स्तस᳚रा॒ण्योत᳚वे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पुमा᳚न् । ए॒न॒म् । त॒नु॒ते॒ । उत् । कृ॒ण॒त्ति॒ । पुमा᳚न् । वि । त॒त्ने॒ । अधि᳚ । नाके᳚ । अ॒स्मिन् ।
इ॒मे । म॒यूखाः᳚ । उप᳚ । से॒दुः॒ । ऊं॒ इति᳚ । सदः᳚ । सामा᳚नि । च॒क्रुः॒ । तस᳚राणि । ओत᳚वे ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

पुमान् पुरुष आदिपुरुषह् प्रजापतिरेनं यज्ञं तनुते। विस्तारयति। सृष्टवानित्यर्थः। तथा च ब्राह्मनम्। स प्रजापतिर्यज्ञमतनुत तमाहरत्तेनायजतेति। प्रजापतिर्यज्ञमसृजत यज्ञम् सृष्टमनु ब्रह्मक्शत्रे असृह्येतामिति च। ऐ. ब्रा. ५-३२-७-१९। स एव पुमान् सृष्टं तं यज्ञमुत्कृणत्ति। उद्वेष्टयति। कृती वेष्टने रौधादिकः। स एव पुमान् प्रजापतिरस्मिन्भूलोके नाके। अकं दुःखरनास्त्यस्मिन्निति नाकः स्वर्ग्लोकः। नभ्राण्नपादित्यादिना नञः प्रकृतिभावः। तत्र च वितत्ने। इमं यज्ञं विस्तारयति। अधिः सप्तम्यर्थानुवादी। तनोतेर्लिटि शनिपत्योश्छन्दसीत्युपधालोपः। तस्य स्थानिवद्भावाद्द्विर्वचनम्। मयूखा रश्मिभूतास्तस्य प्रजापतेः प्राणात्मका इमे विश्वसृजो देवाः सदः सदनं देवयजनस्थानमुपसेदुः। विश्वसर्जनहेतुभूतम् विश्वसृजामयनाख्यं यज्ञं कर्तुमुपसीदन्ति। उपसद्य च सामानि रथन्तरादिन्योतवे वयनाय यज्ञाख्यम् वस्त्रमोतुं तसराणि तिर्यक्सराणि तिरश्चीनसूत्राणि चक्रुः॥२॥