श्रवणम्

10.5.2
स॒मा॒नं नी॒ळं वृष᳚णो॒ वसा᳚ना॒ः सं ज᳚ग्मिरे महि॒षा अर्व᳚तीभिः ।
ऋ॒तस्य᳚ प॒दं क॒वयो॒ नि पा᳚न्ति॒ गुहा॒ नामा᳚नि दधिरे॒ परा᳚णि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स॒मा॒नम् । नी॒ळम् । वृष᳚णः । वसा᳚नाः । सम् । ज॒ग्मि॒रे॒ । म॒हि॒षाः । अर्व᳚तीभिः ।
ऋ॒तस्य᳚ । प॒दम् । क॒वयः᳚ । नि । पा॒न्ति॒ । गुहा᳚ । नामा᳚नि । द॒धि॒रे॒ । परा᳚णि ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वृषणः आहुतीनां सेक्तारः समानमेकं नीलंस्थानमग्निं वसानाः मंत्रतआच्छाद्यन्तोम- हिशामहान्तोयजमानाः अर्वतीभिर्वडवाभिः संजग्मिरे समगच्छन्त । अश्ववन्तोभूवन् यद्वा अग्निमेव आत्मीययज्ञं प्रत्यागन्तुं रोहिदाख्याभिर्वडवाभिः संयोजितवन्तः तथा कवयोमे- धाविनः ऋतस्योदकस्य पदमावासस्थानमग्निं निपान्ति नितरां रक्षन्ति हविर्भिः स्तुति- भिश्चाराधयंतीत्यर्थः । ततोगुहा गुहायामन्तारिक्षे स्थितानि पराणि दिव्यानि नामानि उदकानि दधिरे धारयन्ति । यद्वा गुहा गूढे संवृते हृदये पराणि प्रधानानि अग्निर्जात- वेदावैश्वानरइत्यादीनि नामानि दधिरे कुर्वन्ति स्तुवन्तीत्यर्थः ॥ २ ॥