श्रवणम्

10.5.7 समानपद
अस᳚च्च॒ सच्च᳚ पर॒मे व्यो᳚म॒न्दक्ष᳚स्य॒ जन्म॒न्नदि᳚तेरु॒पस्थे᳚ ।
अ॒ग्निर्ह᳚ नः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु᳚नि वृष॒भश्च᳚ धे॒नुः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अस᳚त् । च॒ । सत् । च॒ । प॒र॒मे । वि॑ओ᳚मन् । दक्ष᳚स्य । जन्म᳚न् । अदि᳚तेः । उ॒प॑स्थे᳚ ।
अ॒ग्निः । ह॒ । नः॒ । प्र॒थ॒म॒॑जाः । ऋ॒तस्य᳚ । पूर्वे᳚ । आयु᳚नि । वृ॒ष॒भः । च॒ । धे॒नुः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

असदव्याकृतं सच्चव्याकृतं असदेवेदमग्रआसीत् तत्सदासीत् तत्समभवदिति श्रुतेः । सद- सदात्मकं जगत्सर्वं परमे उत्तमे ज्ञानसहिते व्योमन् व्योमनि कारणात्मनि जातमभूत्तदा अदितेः पृथिव्याउपस्थे उपस्थाने समीपे दक्षस्य प्रजापतेः यद्वा दक्षस्य सत्रेधात्मानं बिभ जतादित्यंतृतीयंवायुंतृतीयमितिश्रुतेः । तृतीयस्य द्युलोकस्याधिष्ठातृत्वादादित्यस्य जन्मन् जन्मनि ततएवं सति मनुष्यस्य सृष्टिक्रमात् पूर्वं अग्निर्ह अग्निरेव ऋतस्य कर्मफलस्य भोक्तॄणां नोस्माकं प्रथमजाः प्रथमजातः समुत्पन्नः तेजोरसोनिरवर्तताग्निरितिश्रवणात् । पश्चात्तत्प्रकरणे ततोमनुष्याअजायन्तेति प्रथमतएव मनुष्यसृष्टेरभिहितत्वात् अनन्तरं पूर्वे उत्तरसृष्टिमपेक्ष्य पूर्वत्वं आयुनि काले अयमग्निरेव वृषभश्चासीत् धेनुश्चाभवत् स्त्रीपुंसवत् स्त्रीपुंसात्मकोभवदित्यर्थः ॥ ७ ॥

वेदार्थस्यप्रकाशॆन तमोहार्दंनिवारयन् । पुमर्थांश्चतुरोदेयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥ १ ॥

इतिश्रीमद्राजाधिराजपरमेश्वरवैदिकमार्गप्रवर्तकश्रीवीरबुक्कभूपालसाम्राज्यधुरंधरेण सा- यणाचार्येण विरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे ऋक् संहिताभाष्ये सप्तमाष्टके पंचमोध्यायः ॥ ५ ॥