ऋ॒ता॒यिनी᳚ मा॒यिनी॒ सं द᳚धाते मि॒त्वा शिशुं᳚ जज्ञतुर्व॒र्धय᳚न्ती ।
विश्व᳚स्य॒ नाभिं॒ चर᳚तो ध्रु॒वस्य᳚ क॒वेश्चि॒त्तन्तुं॒ मन᳚सा वि॒यन्त᳚ः ॥
विश्व᳚स्य॒ नाभिं॒ चर᳚तो ध्रु॒वस्य᳚ क॒वेश्चि॒त्तन्तुं॒ मन᳚सा वि॒यन्त᳚ः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
ऋ॒त॒यिनी॒ इत्यृ᳚त॒॑यिनी᳚ । मा॒यिनी॒ इति᳚ । सम् । द॒धा॒ते॒ इति᳚ । मि॒त्वा । शिशु᳚म् । ज॒ज्ञ॒तुः॒ । व॒र्धय᳚न्ती॒ इति᳚ ।
विश्व᳚स्य । नाभि᳚म् । चर᳚तः । ध्रु॒वस्य᳚ । क॒वेः । चि॒त् । तन्तु᳚म् । मन᳚सा । वि॒॑यन्तः᳚ ॥
विश्व᳚स्य । नाभि᳚म् । चर᳚तः । ध्रु॒वस्य᳚ । क॒वेः । चि॒त् । तन्तु᳚म् । मन᳚सा । वि॒॑यन्तः᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
ऋतायिनी ऋतवत्यौ सत्यवत्यौ अतएव मायिनी प्रज्ञावत्यौ कर्मयुक्तेवा द्यावापृथि- व्यौ यज्ञसाधनभूते अरणी वा इममग्निं संदधाते सम्यक् धारयतः अग्निसूर्यात्मना केवला- ग्न्यात्मनावा संदधाते । मित्वा कालपरिमाणं कृत्वा यद्वा संपरिच्छिद्यशिशुं शंसनीयं बालमग्निं जज्ञतुः जनयतः वर्धयन्ती वर्धन्त्यौ द्यावापृथिव्यौ लोके यथा परिच्छेदाय पुत्रं पितरौ जनयतः तद्वत् । ततः विश्वस्य सर्वस्य चरतोजंगमस्य ध्रुवस्य स्थावरस्यच जग- तोनाभिं नाभिभूतं मध्यं प्रधानभूतं वा कवेर्मेधाविनोग्नेस्तन्तुं तनितारं वैश्वानराख्यमंशुं चित् मनसा वियन्तोविविधं गच्छन्तोमनुष्याः सुखेन युज्यन्ते इतिशेषः तं वयं यजाम- इतिवा ॥ ३ ॥