श्रवणम्

10.107.4
श॒तधा᳚रं वा॒युम॒र्कं स्व॒र्विदं᳚ नृ॒चक्ष᳚स॒स्ते अ॒भि च᳚क्षते ह॒विः ।
ये पृ॒णन्ति॒ प्र च॒ यच्छ᳚न्ति संग॒मे ते दक्षि᳚णां दुहते स॒प्तमा᳚तरम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श॒त॑धा᳚रम् । वा॒युम् । अ॒र्कम् । स्वः॒॑विद᳚म् । नृ॒॑चक्ष᳚सः । ते । अ॒भि । च॒क्ष॒ते॒ । ह॒विः ।
ये । पृ॒णन्ति᳚ । प्र । च॒ । यच्छ᳚न्ति । स॒म्॑ग॒मे । ते । दक्षि᳚णाम् । दु॒ह॒ते॒ । स॒प्त॑मा᳚तरम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

शतधारम् बहुधारेणोपेतं वायुमेतन्नामकं स्व्वर्विदं स्वर्गस्य लम्भकं सर्वस्य वेत्तारं वार्कमर्चनीयमादित्यं च तौ नृचक्षसो नृणां द्रष्टॄनन्यानिन्द्रादीन्देवांश्चाभिलक्ष्य ते यजमाना हविश्चक्षते। तेभ्यो दातुं पश्यन्ति जानन्ति। चष्टेर्लटि रूपम्। किञ्च सङ्गमे। कर्मकरणार्थमृत्विजोऽत्र सङ्गञ्च्छन्त इति सङ्गमः। ग्रहवृद्धनिश्चिगमश्चेत्यधिकरनेऽप्। थाथादिस्वरः। तस्मिन्यज्ञे ये यश्टारः पृणन्ति स्तुतिभिः प्रीणयन्ति। ये च तेभ्यो देवेभ्यो हवींषि प्रयच्छन्ति। उभयत्र यद्योगादनिघातः। ते सप्तमातरम् । सप्तस~ख्याका मातृभुता अग्निष्टोमादिसम्स्था यस्याम् भवन्ति सा। यद्व सप्तसङ्ख्याका मातरः कर्मणां निर्मातारः कर्तारो होत्रादयः सन्ति। तादृशीं दक्षिणां दुहते। ऋत्विग्भ्यो दुहन्ति॥४॥