श्रवणम्

10.107.5
दक्षि᳚णावान्प्रथ॒मो हू॒त ए᳚ति॒ दक्षि᳚णावान्ग्राम॒णीरग्र᳚मेति ।
तमे॒व म᳚न्ये नृ॒पतिं॒ जना᳚नां॒ यः प्र᳚थ॒मो दक्षि᳚णामावि॒वाय᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
दक्षि᳚णा॑वान् । प्र॒थ॒मः । हू॒तः । ए॒ति॒ । दक्षि᳚णा॑वान् । ग्रा॒म॒॑नीः । अग्र᳚म् । ए॒ति॒ ।
तम् । ए॒व । म॒न्ये॒ । नृ॒॑पति᳚म् । जना᳚नाम् । यः । प्र॒थ॒मः । दक्षि᳚णाम् । आ॒॑वि॒वाय᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हूत ऋत्विग्भिराहूतो दक्षिणावान्यजमानः प्रथमः सर्वेषां मुख्यः सन्नेति। सर्वत्र गच्छाति। तथा ग्रामणीर्ग्रामाणां नेता धववत्त्वेन तेषां कर्ता दक्षिणावान् सोऽग्रमेति। सर्वेषां प्रथममेव गच्छाति। तमेव नृपतिं नरानाम् पालयितारमिति मन्य ऋषिरहमवबुध्ये प्रथमो यो जनानां दक्षिणामाविवाय आगमयति। वीगत्यादिषु। तस्य लिटि रूपम्। तं न्रुपतिमिति मन्ये। यद्वा। जनानामिति पूर्ववाक्यशेषः। जनानां मध्ये तमेव मनुष्याणां स्वामिनमिति मन्ये॥५॥