प्र मा॒तुः प्र᳚त॒रं गुह्य᳚मि॒च्छन्कु᳚मा॒रो न वी॒रुधः᳚ सर्पदु॒र्वीः ।
स॒सं न प॒क्वम᳚विदच्छु॒चन्तं᳚ रिरि॒ह्वांसं᳚ रि॒प उ॒पस्थे᳚ अ॒न्तः ॥
स॒सं न प॒क्वम᳚विदच्छु॒चन्तं᳚ रिरि॒ह्वांसं᳚ रि॒प उ॒पस्थे᳚ अ॒न्तः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
प्र । मा॒तुः । प्र॒॑त॒रम् । गुह्य᳚म् । इ॒च्छन् । कु॒मा॒रः । न । वी॒रुधः᳚ । स॒र्प॒त् । उ॒र्वीः ।
स॒मम् । न । प॒क्वम् । अ॒वि॒द॒त् । शु॒चन्त᳚म् । रि॒रि॒ह्वांस᳚म् । रि॒पः । उ॒प॑स्थे᳚ । अ॒न्तरिति᳚ ॥
स॒मम् । न । प॒क्वम् । अ॒वि॒द॒त् । शु॒चन्त᳚म् । रि॒रि॒ह्वांस᳚म् । रि॒पः । उ॒प॑स्थे᳚ । अ॒न्तरिति᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
अयमग्निर्मातुः पृथिव्याः सम्बन्धिनीरुर्वीर्बह्वीर्वीरुधो लता इच्छन् तथा प्रतरं पृकृष्टतरं गुह्यं गोप्यं तासाम् वीरुधाम् मूलमपीच्छन्कामयमानः प्र सर्पत्। प्रसर्पति। प्रसरति। किमिव। कुमारो न कुर्मार इव। स यथा स्तन्यम् पातुं जानुभ्यां सर्पति तद्वत्। ससं न पक्वं पक्वमन्नमिव शुचन्तं दीप्यमानं नीरसं वृक्षं रिपः पृथिव्याः उपस्थेऽन्तरुत्सङ्गेऽन्तरविदत्। विन्दति। पुनः कीदृशम् । रिरिह्वांसमाकाशमास्वादयन्तम् । यद्वा। मूलैर्मातरं पृथिवीं रिरिह्वांसम्॥३॥