श्रवणम्

10.30.11
हि॒नोता᳚ नो अध्व॒रं दे᳚वय॒ज्या हि॒नोत॒ ब्रह्म᳚ स॒नये॒ धना᳚नाम् ।
ऋ॒तस्य॒ योगे॒ वि ष्य᳚ध्व॒मूधः᳚ श्रुष्टी॒वरी᳚र्भूतना॒स्मभ्य᳚मापः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
हि॒नोत᳚ । नः॒ । अ॒ध्व॒रम् । दे॒व॒॑य॒ज्या । हि॒नोत᳚ । ब्रह्म᳚ । स॒नये᳚ । धना᳚नाम् ।
ऋ॒तस्य᳚ । योगे᳚ । वि । स्य॒ध्व॒म् । ऊधः᳚ । श्रु॒ष्टी॒॑वरीः᳚ । भू॒त॒न॒ । अ॒स्मभ्य᳚म् । आ॒पः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे ऋत्विजः हिनोत प्रहिणुत प्रगमयत प्रोत्सर्पयत नोस्माकं एतमध्वरं यज्ञं देवयज्या देवयज्यायै देवयजनार्थम् । किञ्च प्रहिणुतब्रह्मस्तुत्याख्यं यथाशास्त्रक्रमेण सनये लब्धयेस्माकं धनानां किञ्च ऋतस्य यज्ञस्य योगे संयोगे यदेतदूधरिव सोमपूर्णमधिषवणचर्म वर्तते । अथवा सोमसंबद्धशकटं योगः तद्धि तर्हि युज्यते तेनाधिषवणचर्मोधसोधस्तादवस्थितेनेति मन्यमानोनिरुक्तकारोब्रवीति याज्ञेशकटइति । यदेतद्यज्ञशकटस्याधस्तादुपरिवाधिषवणचर्मैत द्विष्यध्वं विमुंचध्वं ग्रहचमसस्थाल्यादिषु योनिषेकः सोमस्य एतद्विमोचनमधिषवणचर्मो- धसः तद्धिसोमउत्सिच्यमाने श्लथीभवति । यथेतरं गोरूधोदुह्यमानायां गवि एवमृत्विजउ- क्त्वाधुनैवसोमसंमिश्राअपोब्रवीति यूयमपि हे आपः एभिरृत्विग्भिरुत्सिच्यमानाः श्रुष्ठईव- रीः सुखवत्योभूतन भवतास्मभ्यम । एवमत्र प्रशब्देनार्थस्य सुतरां प्रकटनाभवतीति भा- ष्यकारेण प्रशब्दोध्याहृतः प्रहिणुतेति अध्वरमित्यनेनसंबंधात् हिनोतेर्गत्यर्थद्त्वमुपपद्यते । एतस्याऋचोव्याख्यानं निरुक्तटीकायाउद्धृतं ॥ ११ ॥ प्रातरनुवाकस्यापोरेवतीरित्येषा प्रतिपत् । सूत्रितंच—आपोरेवतीःक्षयथाहिवस्व उपप्रय- न्तइतिसूक्ते इति ।