या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती᳚कं सुप॒र्ण्यो॒३॒᳚ वस᳚ते मातरिश्वः ।
ताव᳚द्दधा॒त्युप᳚ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा᳚ह्म॒णो होतु॒रव᳚रो नि॒षीद᳚न् ॥
ताव᳚द्दधा॒त्युप᳚ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा᳚ह्म॒णो होतु॒रव᳚रो नि॒षीद᳚न् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
या॒व॒त्॑मा॒त्रम् । उ॒षसः᳚ । न । प्रती᳚कम् । सु॒॑प॒र्ण्यः᳚ । वस᳚ते । मा॒त॒रि॒श्वः॒ ।
ताव᳚त् । द॒धा॒ति॒ । उप᳚ । य॒ज्ञम् । आ॒॑यन् । ब्रा॒ह्म॒णः । होतुः᳚ । अव᳚रः । नि॒॑सीद᳚न् ॥
ताव᳚त् । द॒धा॒ति॒ । उप᳚ । य॒ज्ञम् । आ॒॑यन् । ब्रा॒ह्म॒णः । होतुः᳚ । अव᳚रः । नि॒॑सीद᳚न् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
प्रकृतस्य वैश्वानरस्य विषये यः प्रश्नस्तस्य निर्णयमनया वदन्ति। हे वातरिश्वो मातर्यन्तरिक्षे श्वसन् माध्यमिक वायो यावन्मात्रं यावदेव सुपर्ण्यः सुपतना रात्रय उषसः प्रतीकं मुखं प्रकाशाख्यं दर्शणं वा। नेति पूरङः । वसते आच्छादयन्ति तावदेव ब्राह्मणो होतावरो निकृष्टो होतुरस्याग्नेर्वैश्वानरस्य दैव्यस्य होतुर्निषीदन् हौत्रं कर्म कर्तुमुपविशन् यज्ञमायन्नुपगच्छन्नुपदधाति। होतृकर्मस्वबुद्धौ धारयति। तथा च यास्कः। यावन्मात्रमुषसः प्रत्यक्तं भवति प्रतिदर्शनमिति वास्त्युपमानस्य सम्प्रत्यर्थे प्रयोग इहेव निधीहीति यथा सुपर्ण्यः सुपतना एता रात्रयो वसते मातरिश्वञ्ज्योतिर्वर्णस्य तावदुपदधाति यज्ञमागच्छन्ब्राह्मणो दोतास्याग्नेर्होतुरवरो निषीदन् होतृजपस्त्वनग्निर्वैश्वानरीयो भवति॥ नि. ७-३१॥ इति॥ १९॥